Ik wilde een blog over ‘contact schrijven in deze corona-tijd’, maar er kwam niets uit m’n handen. Ik merkte dat ik zelf eigenlijk helemaal geen zin in contact had. Ik wilde, na een drukke werkperiode, graag alleen zijn en door het coronabeleid kon ik dat. Ik genoot ervan. En dus vroeg ik me af waar contact maken dan over gaat? En ik kwam uit bij deze gedachte: contact is in vrijheid de ander ervaren en aandacht voor elkaar hebben.

Waarom is contact is zo belangrijk? De aanwezigheid en de echte aandacht van een ander doen zoveel goed op alle lagen. Er zijn boeken over volgeschreven, maar ik put uit mijn eigen ervaringen. Ik denk aan de hoop en blijheid van mijn eigen kinderen als ik echt de tijd voor ze nam en met ze speelde. Daarna waren ze zoveel meer verbonden met zichzelf en met mij. Ze konden genieten, waren flexibel en vol vertrouwen over zichzelf.

En ik denk aan de kinderen met autisme die de kans krijgen om te spelen – chillen – oefenen – leren met mensen die echt contact met ze maken, omdat hun ouders geloven in onze contactgerichte benadering. Het samen in contact zijn is de basis voor elk mens om zich op natuurlijke wijze te (blijven) ontwikkelen. Kinderen zijn zoveel meer ontspannen en blij. Juist kinderen met autisme hebben het nodig om zich op deze wijze te ontwikkelen, omdat het contact niet vanzelfsprekend is.

Ze hebben vooral moeite om in dat contact evenveel te geven als te nemen. Ze willen liever dat het op hun voorwaarden gaat. Daar hebben ze goede redenen voor. Op onze PADEN trainingsdag werken we die redenen uit, zodat je je steeds meer realiseert dat ze het beste doen wat ze kunnen. En dan bied je ze zoveel mogelijkheden door aandachtig aanwezig te zijn op hun voorwaarden en de verbinding te zoeken, ook als het niet vanzelfsprekend is.

Wat is er nodig om die keuze tot echt contact te maken? Ten eerste: het diepgaande besef dat kinderen het beste doen wat ze kunnen en dat het echte contact zal doorwerken in hun hele ontwikkeling. En ten tweede: jouw besluit om contact te willen maken. Je kunt kiezen om ervoor te gaan of om je slecht te blijven voelen en te kniezen.

We leven in een wonderlijke tijd. Je kinderen zijn thuis, maar het is niet vrijwillig en heel anders dan vakantie. Misschien ben je met je hoofd in je zorgen, in de druk, in de mediastroom van het virus. Maar weet dat je iets heel belangrijks kunt doen om gezond te blijven, gelukkig te zijn en weerstand te hebben: zoek je kind op, maak je hoofd leeg en wees aandachtig aanwezig. Maak écht contact!

Klopt het dat kinderen met autisme sociaal onhandig zijn? Dat vraag ik me steeds meer af. En wat helpt dan, of kunnen we er juist iets van leren? Denk even met me mee.

Autisme, dyspraxie: oorzaak en gevolg.

Veel kinderen met autisme voelen hun lichaam niet goed. Het zintuig dat je de spanning en stand van je spieren laat voelen is ondergevoelig. Dat zintuig heet met een duur woord: proprioceptie. Als dat ondergevoelig is, hebben de kinderen meer moeite om hun lijf aan te sturen om gericht te bewegen. Het vraagt veel van hun aandacht en vaak bewegen ze makkelijker als ze hun impulsen volgen. Deze kinderen gaan als oplossing juist veel bewegen om hun lichaam beter te voelen en hun aandacht goed te krijgen. Of ze blijven juist hangen en zijn afwezig.

Ze hebben meer tijd nodig om informatie te verwerken en het kan daardoor zijn dat deze kinderen niet alle informatie oppikken, maar fragmenten van die informatie. Ze missen een aantal stukjes, waardoor de grote lijn niet gemakkelijk is te volgen. Dan missen ze waarom déze oorzaak dát gevolg heeft. Dat is dus niet een gevolg van een tekort aan sociale vaardigheden, maar een tekort aan ruimte om ook nog al die sociale informatie te kunnen verwerken.

Als je veel oefent, word je dan steeds beter?

Als je te weinig tijd en ruimte krijgt om sociale informatie te verwerken, moet je in het sociale verkeer veel beter opletten en veel meer raden hoe de dingen in elkaar zitten. Dat geeft ook nog eens een heleboel stress. Je oefent je gek om sociaal op de juiste manier te reageren, en dan heb je het toch nog vaak mis. Je wordt gekwetst, afgewezen of niet serieus genomen. Veel ‘oefenen’ geeft je een steeds dieper en genuanceerder inzicht in de sociale situatie. Maar hoeveel je ook oefent; je blijft steeds een deel van de sociale informatie missen. Zo blijf je toch steeds die sociale onhandigheid houden.

Ik sprak laatst een jonge vrouw met deze uitdagingen. Ze vertelde me dat ze na haar nieuwe werk, ’s avonds uren aan het schrijven was om te doorgronden wat er nou toch precies gebeurde op dat werk. Ze had veel meer verwerkingstijd nodig, maar dat gaf haar wel enorm veel en diep sociaal inzicht in het werk. Wat een moed en wat een inzet. En toen merkte ze op uit de vragen die ze stelde, dat haar collega’s helemaal niet zover doordachten over wat ze deden en waarom. Ergens, als ik haar inzichten hoor, wringt het in m’n brein om te denken dat zij sociaal zwak zou zijn en die anderen juist handig.

Aan de rand van het sociale leven.

Als kinderen met autisme en dyspraxie meer tijd nodig hebben om sociale informatie te verwerken, dan komt hun reactie vaak wat later. Reguliere mensen zijn dan al lang weer verder in bijvoorbeeld het gesprek dat ze voeren. Hoe ziet de wereld er dan uit? Het kind doet enorm zijn best, maar is steeds iets te laat. Daardoor hoort hij er snel niet meer bij en wordt hij niet gehoord. Mensen denken dan vaak dat dit kind onnozel is en het niet begrijpt. Ze begrijpen niet dat er in zijn hoofd ook van alles omgaat en dat hij ook gedachtes of een mening heeft, alleen het komt er niet uit. Op een bepaalde manier staat een kind met autisme aan de rand van het sociale leven. Dat is een ondankbare, vaak pijnlijke plek. Maar die geeft wel inzicht in een ander deel van de aard van mensen. Hoe (on)bewust ze zijn van anderen, hoe groot het verschil is tussen wat ze zeggen en wat ze doen, hoe ze zichzelf overschreeuwen. Dat leert je veel over mensen, maar iets anders dan wat mensen leren die wél in het sociale tempo mee kunnen. Je ziet hun ongemak als je er iets over zegt. Een kind met autisme moet dan wel super sociaal handig zijn om zich te redden in deze wereld. Het is soms niet te harden en het gebeurt dan vaak ook dat dit kind zich terugtrekt en zich slecht gaat voelen over zichzelf.

Sociaal oprecht

Kinderen met autisme hebben meer tijd nodig om sociale informatie te verwerken en krijgen andere reacties op hun gedrag dan de meesten van ons. In het contact met andere mensen zijn ze daarom minder flexibel en sluiten ze minder compromissen. Daardoor zijn ze meer trouw aan zichzelf, oprechter dus. Je betaalt daar wel een prijs voor, want je hoort er niet echt bij en je sluit niet aan bij deze snelle wereld. Dat is een wereld die ons veel biedt maar ook steeds meer kost. En is daarom de wereld nu niet beter af als we juist wat meer oprecht zijn? Ik denk, net als veel andere mensen, de laatste dagen aan Greta Thunberg, de scholiere die actievoert voor meer maatregelen tegen de opwarming van de aarde. Ze denkt, zoals ze zelf zegt, zwart wit. Er zijn diverse labels op haar geplakt: autisme, OCD en ook selectief mutisme. Ze zegt zelf dat ze alleen praat als ze gelooft dat dat zinvol is. Ze heeft besloten om zonder één enkel compromis – volledig trouw aan haar zelf en haar bestaan – te staan voor het behoud van de planeet. Dat komt binnen. Wat een impact! Het maakt me trots op de kracht van autisme en hoe belangrijk het is om mensen met autisme te waarderen op hun sociale oprechtheid, omdat dat bijdraagt aan een betere wereld voor iedereen.

Door Anneke Groot

Deze blog is een onderdeel van de serie blogs over aard en de gevolgen van dyspraxie bij kinderen met ASS, ADHD, ADD en DCD. Deze serie verschijnt in aanloop naar de trainingsdag PADEN voor jeugdzorgwerkers op 14 november 2019. PADEN is de term die de samenhang weergeeft tussen Prikkelverwerking, Attitude, Dyspraxie en Executieve functies bij kinderen die wij Neuro-speciaal noemen (kinderen met ASS, ADHD, ADD en DCD). Schrijf je in voor onze PADEN-nieuwsbrief op www.horison.nl/paden dan houden wij je op de hoogte en kun je al mijn blogs lezen.

Over kinderen met autisme en dyspraxie.

Herken jij bij kinderen met autisme het volgende? Kinderen die overgevoelig zijn voor geluid houden hun handen op hun oren, klagen over geluid of gaan zelf veel en hard geluid maken. Kinderen met een ondergevoelig lichaamsgevoel herken je op een andere manier: ze zijn passief en komen niet in beweging, ze lopen plofferig of houterig, ze botsen tegen dingen aan, of ze vallen van hun stoel. Maar ze kunnen ook precies het omgekeerde doen, ze bewegen veel, ze zitten niet (nooit) stil op hun stoel, lopen rond, slaan zichzelf, duwen en trekken, maken vreemde posities met hun lichaam. Dan zou het zo maar kunnen, dat ze dyspraxie hebben. Dyspraxie? Wat is dat? Ik had er wel van gehoord, maar ik wist ook niet wat dat echt was. Hoe meer ik daar over begrijp, hoe meer ik het zie bij heel veel kinderen met autisme.

Die arm is van jou, maar zo voelt het niet

Laat me proberen om je kort uit te leggen wat dyspraxie is. Het komt erop neer dat je je lijf niet voelt, en dus moeite moet doen om beheerst en gericht je lijf te bewegen. Heb je wel eens een slapende arm gehad? Dat hij niet meer prikkelde, maar dat je hem echt niet meer voelde? Doof, verdoofd? Die arm is van jou, want hij zit aan je vast, maar hij lijkt niet meer van jou. Totdat je hem even beweegt; dan komt dat gevoel er weer in terug. Of heb je wel eens meegemaakt dat je lang stil moest zitten en dat je aandacht afdwaalde en dat je op een goed moment niet eens meer voelde waar je was. Als je even ging verzitten, voelde je jezelf weer en kon je weer opletten. Zo ongeveer moet het aanvoelen.

Waarom kinderen met autisme anders bewegen

Er is een zintuig dat je je lichaam laat voelen: proprioceptie; je lichaamsgevoel. Veel kinderen met autisme hebben zintuiglijke (sensorische) problemen. Niet alleen met hun gehoor en tast of zicht, smaak en geur, maar ook met hun evenwichtsgevoel en dit lichaamsgevoel-zintuig. Al die zintuigen kunnen onder- of overgevoelig zijn, maar dit zintuig is vrijwel altijd ondergevoelig. Kortweg betekent dat dat de prikkels van je eigen lichaam, als je beweegt, niet of later aankomen in je hersenschors. Naoki Higashida, een jongen van 13 met autisme, schrijft in zijn boek: ‘Waarom ik soms op en neer spring’: ‘het voelt alsof mijn hele lichaam, behalve mijn ziel, van iemand anders is….’ Kun je het je voorstellen? Ik ook niet. Het duurde een hele tijd voor ik doorhad dat je je lijf niet kunt voelen!

Als je lijf ondergevoelig is, heb je (op momenten) moeite om in beweging te komen: dyspraxie. En dat heeft enorm veel gevolgen. Een ervan is dat kinderen meer tijd nodig hebben om te reageren. Ze zijn traag, hebben verwerkingstijd nodig, komen niet tot handelen, of blijven hangen in bewegingen en routines. En het helpt niet dat je zegt dat ze op moeten schieten. Integendeel, dan lijkt het nog langzamer te gaan. Alleen als ze zelf gemotiveerd zijn, zijn ze vloeiend en krijgen ze alles voor elkaar. Dat is verwarrend. Ze kunnen het wel als ze het zelf willen, maar ze doen het niet als jij het vraagt. Je geeft een opdracht die een kind gewoon kan begrijpen en doen en toch gaat hij niet aan het werk, hij geeft geen antwoord op je vragen, gaat gewoon zijn eigen gang. Ken je dat? Je krijgt het gevoel dat hij je dwars zit, niet wil of tegen werkt. Maar nu ik meer over dyspraxie begrijp, word me steeds meer duidelijk dat hij het niet kan.

Kinderen kunnen veel dyspraxie hebben of weinig; je ziet het of heel goed of het is heel subtiel en gecamoufleerd. Het zit in hun gedrag, soms in hun taalontwikkeling. Het heeft effect op hun sociale gedrag, hun zelfvertrouwen en hun leerprestaties. Er is zoveel over te zeggen en te ontdekken. En dat is precies wat ik wil gaan doen in een serie blogs, in aanloop op onze trainingsdag PADEN voor jeugdzorgwerkers op 14 november 2019. PADEN is de term die de samenhang weergeeft tussen Prikkelverwerking, Attitude, Dyspraxie en Executieve functies bij kinderen die wij Neuro-speciaal noemen (kinderen met ASS, ADHD, ADD en DCD)

Schrijf je in voor onze PADEN-nieuwsbrief op www.horison.nl/paden, dan houden wij je op de hoogte en kun je al mijn blogs lezen.
Anneke Groot